Twee monumentale kerken

Twee monumentale kerken

Twee monumentale kerken

Historie van onze monumentale kerken Cornelius en Jacobus

Corneliuskerk te Noordwelle

De toren is omstreeks 1450 gebouwd. De laatgotische kerk met koor dateert uit de 14e eeuw. In 1575, tijdens het beleg van Zierikzee (80-jarige oorlog 1568-1648) staken de Staatse troepen op twee  plaatsen de dijken door. Hierdoor kwam Schouwen grotendeels onder water te staan. De Spanjaarden trokken hierop naar de dorpen, dat waren de hoogste punten. Noordwelle werd bezet en enigszins versterkt.

Op 14 januari 1576 zonden de Staatsen, 23 vaartuigen met bootsgezellen en krijgsvolk uit Zierikzee naar het dorp Noordwelle en met verlies van 11 mensenlevens overmeesterden ze het dorp. De Spanjaarden, die in de kerk waren gevlucht, weigerden zich over te geven. Het bootsvolk stak daarop de kerk in brand, waarop de Spanjaarden in de toren vluchtten. Die werd vervolgens ook in brand gestoken. Toen het te laat was om zich over te geven, sprongen 22 Spanjaarden naar beneden. Niemand overleefde.Onder het Spaanse krijgsvolk bevonden zich ook enkele vrouwen, één van hen wierp haar vijf weken oude baby van de toren. Het kind werd levend opgevangen, maar de moeder zelf overleefde de sprong niet. De overigen verbrandden.

In 1754 werden kerk en toren herbouwd en in die tijd was er school 'onder het seviot' van de kerk.  Seviot of Sevenjot. In het Zeeuws woordenboek staat geschreven, dat dit alleen een op Schouwen-Duiveland gebruikt woord is en dat het dan gaat over 'zitplaatsen in de kerk onder de orgelgalerij'. In Noordwelle betrof het een oplopende rij zitplaatsen tegenover de preekstoel.

In het jaar 1892 werd aan de zijkant van het kerkkoor een schoollokaal aangebouwd.

Het orgel in de Corneliuskerk is in 1868 gebouwd door Flaes en Brünjes. Het heeft twee klavieren en een aanhangend pedaal. Vóór de restauratie bevond het orgel zich boven de uit 1754 daterende kansel. Tijdens de restauratie werd het orgel verhuisd naar de andere kant van de kerk, waar voorheen het 'seviot' was.Tijdens de restauratie vond men onder de vloer van de schoolaanbouw een oude grafsteen - dacht men. Later bleek dat het hier niet gaat om een grafsteen maar om een gedenksteen, waarop staat:Pieter van Tuyll van Serooskerke trouwde Jonckvrouw Cornelia van Haemsteede anno 1464.De manier waarop de steen is bewerkt, doet vermoeden dat hij ongeveer een eeuw na de datering is gemaakt als een soort gedachtenis. Van de bruid zijn er vier wapens aangegeven en van de bruidegom eveneens Middenop de steen is het nieuwe wapen van het pasgehuwde paar aangebracht.                             Pas na de watersnoodramp van 1953 is er een nieuwe school gebouwd aan de Smidsweg. Daarna is men begonnen met de restauratie van de kerk, het koor en de toren, waarbij het koor weer in de oude staat werd hersteld. De overdracht van de gerestaureerde kerk vond plaats op 25 juni 1966.

Jacobuskerk Renesse

De Jacobuskerk is een gotische kerk, gebouwd in de l6e eeuw. Het is niet de eerste kerk op deze plaats. Er moet al eerder een, waarschijnlijk Romaanse kapel hebben gestaan. Want  in de "Tegenwoordige staat der Verenigde Neder-landen" (1753) wordt vermeld, dat in 1207 een zekere Jan van Renesse voor het hoofdaltaar van de kerk van Renesse werd begraven. Het hoofdaltaar was gewijd aan Jacobus Maior, de heilige van Santiago de CompostelIa.  

De toren is eigendom van de gemeente Schouwen-Duiveland en is waarschijnlijk voor 1458 gebouwd, los van de Romaanse kapel. In de toren hangt namelijk een luidklok van Pieter van Dormen uit 1458, met als randschrift Salvatrix seculi, Stella maris succure ora nobis (Redster der eeuw, sterre der zee, wees onze hulp). De huidige kerk is in de 16e eeuw tegen de toren aangebouwd.Vanaf de Noordkant is goed de toren mét aangebouwde achtkantige traptoren te zien. Dit is een symbool van Maria met haar kind. Ook aan de Noordkant is een regenbak, waaruit men vroeger in droge zomers voor twee cent per emmer water kon putten. Aan de Zuidkant staat een bijgebouwtje, toegevoegd ter wille van de bruikbaarheid van de kerk, met verwarmingsketel, keuken en toilet.In de Westgevel zijn naast de toren een groot kruis, een anker en een hart gemetseld, de symbolen van geloof, hoop en liefde. Hier stond vroeger een brandspuithuis. De spuitgasten oefenden twee keer per jaar en kregen daarvoor 10 cent. Toen dat werd verhoogd tot 25 cent zei de toenmalige wethouder: ‘Maar dan kunnen ze niet allemaal komen’. Aan de andere kant van de toren stond vroeger de ‘preson’, door de plaatselijke jeugd boevenkotje genoemd. Een enkele dronkaard moest er wel eens zijn roes uitslapen. Bij zwaardere vergrijpen werd de dader door de veldwachter naar Zierikzee gebracht. Beide aanbouwsels zijn gelukkig afgebroken.

De kerk heeft een éénbeukig schip met een houten tongewelf. Achter het orgel is nog te zien, dat het de bedoeling was een groot bijpassend koor aan te bouwen, maar dat is nooit gebeurd, omdat de bouwplannen door de reformatie in de diepvries konden en een altaar niet meer nodig was. Het kleinere koor werd afgesloten van de kerk door een houten schot en voortaan als school gebruikt. In het begin van de 20ste eeuw kwam er een drie klassige school voor in de plaats. Na de opening van een nieuwe school in 1970 elders in het dorp is de restauratie van kerk en koor goed ter hand genomen. Bij die restauratie is een deel van een wijwaterbakje terug gevonden, dat naast de oude uitgang aan de noordzijde is ingemetseld. De preekstoel is afkomstig uit de kerk van Elkerzee, die na de ramp van 1953 is afgebroken. Op de preekstoel is een zandloper bevestigd. De lessenaar dateert van 1745. Naast de preekstoel staat een beschilderde ijzeren kist uit de 17e eeuw, waar vroeger het avondmaal zilver in werd bewaard.

Voor de preekstoel, in de “tuin”, liggen o.a. de grafzerken van de predikant-dokter C.Tessing en van Adriaan Tromp. ‘In zijn edele leven Schout der Heerlijkheid van Renesse en de  Oosterban van der Duyne, mitsgaders dijkgraaf van het Wester vierde deel van de lande Schouwen, enzovoort. Overleden de zesde Augustus 1754’. Op de zeer oude altaarsteen onder de avondmaalstafel zijn vijf kruisjes te zien, herinnering aan de vijf wonden van Jezus. Boven de preekstoel bevindt zich het orgel, dat in 1882 door de firma Oberlinger in Windesheim werd gebouwd voor de Deutsche Evangelische Gemeinde in  Rotterdam.

In 1938 werd het overgenomen door de Hervormde Gemeente van Renesse. Het orgel werd gedemonteerd en onder ongunstige weersomstandigheden per handkar, boot en stoomtram naar Renesse gebracht. Het is meerdere malen gerestaureerd en beschikt nu over 930 pijpen. Tot 1905 had de schoolmeester/ voorzanger de gemeentezang geleid, daarna tot 1939  was er een tweeklaviers pedaalharmonium.

Rouwborden

De Hervormde Gemeente Renesse bezit zeven prachtige rouwborden, de grootste collectie in Zeeland. Dergelijke borden hingen in de kerken in de nabijheid van het graf van een overleden zeer belangrijke notabele. De kleine wapenschildjes op de borden; de kwartierwapens, verwijzen naar de voorouders van de overledene. Na de komst van de Fransen in 1795 moesten ze overal verbrand worden. De leus van de Franse Revolutie Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap verdroeg zich niet met de ongelijkheid tussen de burgers, die door deze borden werd benadrukt. Waar de borden op tijd werden verborgen, zijn ze gelukkig bewaard gebleven.

In de kerk aan de Noordmuur is het rouwbord van Mr. Nicolaas van Hoorn (1703-776) te zien. Hij was burgemeester van Vlissingen en ambachts-heer van Burgh. We zien het wapen van Burgh dan ook als hartschild, daaronder de hoorn als verwijzing naar de naam Van Hoorn en de spreuk ‘Electus a deo beatus’ (uitverkoren door God zalig gemaakt). Het helmteken is eveneens een hoorn en twee eenhoorns houden het schild vast. Onderaan twee omgekeerde brandende toortsen, die het tot doven gedoemde leven symboliseren. Boven de ingang naar de toren hangt het bord van zijn kleindochter Maria Elisabeth van Hoorn. Aan de andere kant van de ingang vinden we het rouwbord van de tweede echtgenote van Nicolaas van Hoorn. Margaretha Johanna Ockersse. We zien rechtsonder een tak van de okkernoot. Aan de Zuidmuur hangt het wapen van Pieter Kemp, o.a. burgemeester van Zierikzee en heer van Moermond. Dat hij ook heer van Bommenede was (een verdronken plaats in de Greve-lingen) is te zien aan de bom in het midden. De overige rouwborden hangen in het koor. Een aantal zeer oude bijbels is tentoongesteld in de torenkamer.

Koor

Het huidige koor staat op het altaar gedeelte van de eerste Romaanse zaalkerk. Het doet dienst als stijlvolle consistoriekamer. De lampen zijn gemaakt door de laatste smid van Renesse, Theo Lodewijk. Boven de kasten zien we het grote rouwbord van Mr. Jan Cornelis van Hoorn (1744-1786), de zoon van Nicolaas van Hoorn. Hij was ook burgemeester van Vlissingen en ambachtsheer van Burgh. We zien dan ook het wapen van Burgh weer als hartschild, evenals de twee eenhoorns, die het schild vasthouden. Hij overleed (Obiit) op 16 maart 1786.Aan de andere zijde van het koor hangt rechts het rouwbord van Hubertus Mogge, die burgemeester van Zierikzee en ambachtsheer van Renesse was. Een opvliegende lepelaar (de vleugels ontbreken) fungeert als helm-teken, het wapen van Renesse is hier hartschild. Links het bord van zijn echtgenote, Martina Ockersse. Dat zij weduwe was is te zien aan het koord om het ovale schild. Zij werd na het overlijden van haar man ambachtsvrouw van Renesse. Een deel der borden hing oorspronkelijk in de kerk van Burgh. Ze zijn in opdracht van de weduwe van Mr. Jan van Hoorn overgebracht naar Renesse, toen zij hertrouwde met Jan van Ysselsteijn, heer van Renesse en Moermond.

Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken Twee monumentale kerken
‹ Terug naar het overzicht

SFEERVOL KERSTCONCERT


 

Dreischor – “Ding, dong! Merrily on high!”: toepasselijker kan de oproep niet zijn tijdens het grote kerstconcert van het Schouws Kamerkoor te Dreischor op zaterdag 22 december a.s. Op deze vooravond van Kerstmis zal vanuit …

Lees het hele artikel

Agenda Actueel

 

19 december: kerk Noordwelle:
17.00 uur: meditatief zingen,
18.00 uur: vesper,
18.30 uur: maaltijd
opgave op maandag via:  info@kloosterwelle.nl

18 december, 14.00 uur: dorpshuis Renesse: kerstfeest met de ouderensoos

19 …

Lees het hele artikel

Column Piter Goodijk

Onze dorpsdominee schrijft wekelijks in de Wereldregio een column. Met altijd de actualiteit voor ogen inspireert hij de lezer met geloof, hoop en liefde. Altijd een kritisch vrolijke noot, die tot nadenken aanzet.
Iedere 14 dagen worden …

Lees het hele artikel

Kerstkaartenactie 2018

Bedankt voor uw inzet voor de Kerstkaartenactie van de diaconie!

Ook dit jaar was er weer een kerstkaartenactie van de diaconie. Ieder jaar lijken er weer meer kaarten te worden ingeleverd in onze kerk! Door gemeenteleden werden in de …

Lees het hele artikel